David Grossman in Utrecht: 'het dichtste bij stilte.'

Het najaarsprogramma van de SLAU (vanaf januari 2013 samen met het Poëziecircus, Nacht van de Poëzie en City2Cities het Literatuurhuis) is afgelopen maandag 10 september van start gegaan in Theater Kikker. De bekende Israëlische schrijver David Grossman werd daar een uur lang voor een nagenoeg uitverkochte zaal geïnterviewd door de Nederlandse auteur Abdelkader Benali.

Door: Alain Balistreri

De avond werd geopend door Michaël Stoker, zakelijk leider van de SLAU. Bij wijze van introductie werd een filmpje getoond, waarin onder andere oude beelden van een interview van Adriaan van Dis met Grossman. Dichter Ruben van Gogh, tevens lid van het Utrechts Dichtersgilde, droeg daarna een fragment voor uit het nieuwste werk van Grossman, Uit de tijd vallen.

Uit de tijd vallen is een bijna poëtisch relaas van een vader die zijn zoon verloren heeft. Op een dag doorbreekt hij de stilte en gaat hij deur uit. Naar zijn zoon. Heel anders dan Grossmans vorige boek, Een vrouw op de vlucht voor een bericht, is zijn nieuweling een dun boekje, een aaneenschakeling van aangrijpende monologen en conversaties. Zijn vorige roman ging, net als Uit de tijd vallen, over het verlies van een zoon, maar toen werd het schrijfproces ‘verstoord’ door de daadwerkelijke dood van zijn zoon Uri. Heeft dat het boek veranderd? “Vooral de schrijver,” antwoordt Grossman. “Alles wat er is, echoot wat er niet is.”

Benali en Grossman bleken al snel een klik te hebben. Twee schrijvers onder elkaar, maar dan met ruim 160 man publiek erbij. Het gesprek begon met het schrijfproces. Grossman schrijft in isolatie, helemaal alleen in een dertien meter lange kamer. Hij loopt op en neer en in deze beweging komt het verhaal tot stand. Net als zijn personages is Grossman voortdurend on the run. Schrijven is herschrijven, volgens Grossman. Hij leest de laatste versie integraal hardop voor en past daarna nog dingen aan. “De toon van een boek is belangrijk, the objectivity of the sound, en ten tweede voel ik met het voorlezen the inner ear van de lezer aan.’

Uit de tijd vallen is een heel persoonlijk boek. “Ik wilde het boek schrijven dat ik niet níét kon schrijven,” zegt Grossman. Het is niet alleen zíjn boek, ook dat van zijn vrouw. Tegelijkertijd is het boek van iedereen; verdriet en verlies zijn universeel. “Verlies overkomt je niet, je wordt het en het verandert je manier van zijn. Het laat de fragiliteit van het leven zien.” Abdelkader Benali vraagt Grossman ook naar de vorm: is het proza, poëzie, theater? “Ik heb de vorm niet gekozen, dat is een langzaam en gradueel proces geweest. De vorm moet de inhoud als een jas passen. Mijn vrouw zei: “Het moest in poëzievorm geschreven worden, want poetry is the closest to silence.”’.

Grossman geeft toe dat het schrijven van de roman moeilijk is geweest. In het begin moest hij zichzelf dwingen te schrijven; nu mist hij het schrijfproces juist. “Er zijn geen woorden voor deze ervaring, en de verleiding in clichés te vervallen ligt op de loer. Maar ik hoop dat dit boek geen clichés bevat.

De avond in Theater Kikker werd bovendien opgeluisterd door een voordracht van David Grossman in het Hebreeuws. Bijzonder, want hij heeft in Israël slechts één keer uit Uit de tijd vallen gelezen. De avond werd afgesloten met een trailer van de film Nono het Zigzagkind, de verfilming van Grossmans gelijknamige boek die in première gaat op het Nederlands Filmfestival. Dan is Grossman weer in Utrecht om met zijn vrouw de galapremière bij te wonen.

Geplaatst door Michaël op 11 september 2012