W.F. Hermans en de Tweede Wereldoorlog

Hoe Hermans de mythen over WO II ontrafelde
Wanneer16 mei 2012, 20:00 uur
Waar Theater RASA, Pauwstraat 13, Utrecht
Entree€ 10 / 8 / 5
Met Ewoud Kieft, Wilbert Smulders, Willem Otterspeer, Chris van der Heijden, Arend Jan Heerma van Voss

Klik hier voor kaarten via RASA.

In april 2012 verscheen Oorlogsmythen, het nieuwe boek van Ewoud Kieft waarin hij op zoek gaat naar de manier waarop Hermans de Nederlandse mythen rond de Tweede Wereldoorlog ontmaskerde en zich de vraag stelt of Hermans zelf daadwerkelijk los kon komen van de morele kaders die de oorlog oplegde?

Het schrijverschap van Hermans vormt de rode draad in Oorlogsmythen, want de herinnering aan de oorlog heeft zich altijd afgespeeld in het schemergebied tussen feit en fictie, tussen waarheidsvinding en manipulatie; en Hermans heeft zich daar als geen andere schrijver mee bezig gehouden.

Tot op de dag van vandaag blijft de Tweede Wereldoorlog een beladen onderwerp in Nederland, voer voor controverses en politieke richtingenstrijd. Dat komt omdat de oorlog een van de laatste algemeen gedeelde morele referentiepunten is in de westerse samenlevingen, maar ook omdat er nog steeds onduidelijkheid blijft bestaan over de oorlogsgeschiedenis zelf. Was het verzet nu echt zo heldhaftig en breed gesteund in Nederland, of was het juist verwaarloosbaar klein? Maakten de mensen tijdens ’40-’45 hun keuzes uit overtuiging, of was het allemaal toch voornamelijk toeval en pragmatisme? Kwam het door de passieve houding van de Nederlandse bevolking dat hier zo’n relatief hoog percentage van de Joodse bevolking is gedeporteerd?

Met al deze vragen heeft Hermans zich beziggehouden, maar hij kwam er niet uit, verstrikt als ook hijzelf was in de morele implicaties die de oorlog in Nederland had en blijft hebben.

Naar aanleiding van het verschijnen van Oorlogsmythen ontvangt de SLAU denkers, academici en schrijvers - waaronder Wilbert Smulders, Hermans-biograaf Willem Otterspeer en Chris van der Heijden - die onder leiding van Arend Jan Heerma van Voss met elkaar in discussie gaan over Hermans, de oorlog en de eeuwig voortdurende spanning tussen feit en fictie in de geschiedenis.

Met dit programma - mede mogelijk gemaakt door het SNS Reaal Fonds - loopt SLAU ook vooruit op de Nederland Leest campagne die in oktober a.s. plaatsvindt en geheel is gewijd aan Hermans' Donkere Kamer van Damokles.

Gasten: Ewoud Kieft, Wilbert Smulders, Willem Otterspeer, Chris van der Heijden en Arend Jan Heerma van Voss.

Ewoud Kieft (1977) is schrijver en muzikant. Hij schreef een cultuurgeschiedenis over ideeënstrijd ten tijde van het opkomend nazisme, Het plagiaat (2006), een proefschrift over het oorlogsenthousiasme van 1914, en kritieken voor het NRC Handelsblad.

Wilbert Smulders (1950) is werkzaam als universitair docent aan de Universiteit Utrecht en geldt als kenner van het werk van W.F. Hermans. Hij publiceerde o.m. het proefschrift De literaire misleiding in ‘De donkere kamer van Damokles’ (1983) en was samensteller van Verboden toegang. Essays over het werk van Willem Frederik Hermans (1989).

Willem Otterspeer (1950) is hoogleraar geschiedenis aan de universiteit van Leiden en werkt momenteel aan de biografie van Hermans. Daarnaast bezorgde hij samen met Nop Maas de uitgave van de correspondentie tussen Hermans en Reve, Verscheur deze brief. Ik vertel veel te veel (2007).

Chris van der Heijden (1954) is docent aan de School voor Journalistiek te Utrecht, journalist voor diverse media en wekelijks politiek/ historisch commentator bij de Humanistische Omroep. Door zijn boeken Grijs Verleden (2009) en Dat Nooit Meer (2011) is hij verantwoordelijk voor belangrijke veranderingen in het denken over de Tweede Wereldoorlog in Nederland.

Arend Jan Heerma van Voss (1942) was onder andere (hoofd)redacteur van het weekblad Haagse Post en het Maandblad Geestelijke volksgezondheid. Van 1990 tot 1996 was hij voorzitter van de VPRO en daarna, tot zijn afscheid in 2006, hoofdredacteur van de VPRO-radio.

Over Oorlogsmythen:

“Als kleinzoon van een omgekomen verzetsman én als historicus ziet Kieft zich door Hermans uitgedaagd om antwoorden te formuleren op zin en onzin van menselijke waardigheid en rechtvaardigheid, en zin en onzin van de waarheidsvinding die tot de kerntaken van de geschiedwetenschap behoort.”
“Goed geschreven en nauwgezet gedocumenteerd relaas werpt een opvallend nieuw licht op W.F. Hermans.”
Jaap Goedegebuure in Trouw

“Oorlogsmythen is verschillende boeken in één.”
“De morele vragen die de oorlog oproept, weet Kieft elegant te verbinden met zijn eigen geschiedenis.”
Willem Otterspeer in De Volkskrant

“Duidelijk is in ieder geval dat Kieft er niet op uit is om Hermans postuum in de morele beklaagdenbank te plaatsen. Daarvoor is zijn bewondering voor de schrijver te groot. En bovendien: wat zou het voor zin hebben?”
Arnold Heumakers in NRC Handelsblad